Vai trò của doanh nghiệp nhà nước: Phải tính đến lợi ích lâu dài

31/8/2013 14:32 UTC+7
Bên cạnh việc khẳng định sự tồn tại của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một tất yếu khách quan, để DNNN phát huy vai trò chủ đạo của mình, đòi hỏi Nhà nước phải có chính sách quản lý thích hợp.
Chủ đạo hay không chủ đạo?
 
Hiện nay Việt Nam đang xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, các doanh nghiệp đều bình đẳng trong kinh doanh và trước pháp luật. Nhưng không có nghĩa là chúng có vị trí như nhau trong nền kinh tế. Phạm vi hoạt động của thành phần kinh tế nhà nước càng ngày càng giảm nhưng vẫn giữ vai trò chủ đạo. Nó tồn tại trong những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế để Nhà nước có đủ sức thực hiện chức năng điều tiết vĩ mô, khắc phục những khiếm khuyết của thị trường. DNNN là công cụ vật chất để Nhà nước can thiệp vào kinh tế thị trường điều tiết thị trường theo mục tiêu của Nhà nước đã đặt ra và theo đúng định hướng chính trị của Nhà nước.
 
DNNN hoạt động trong những ngành, lĩnh vực kinh doanh mang lại ít lợi nhuận hoặc không có lợi nhuận (mà các thành phần kinh tế khác không đầu tư), do đó nó phục vụ nhu cầu chung của nền kinh tế, đảm bảo lợi ích công cộng. Vấn đề vai trò chủ đạo hay không chủ đạo của kinh tế nhà nước, hay vai trò nòng cốt hay không nòng cốt của DNNN, của các tập đoàn, đang được tranh luận. Cụ thể hơn, có nên coi DNNN, nhất là tập đoàn, là một công cụ để khi cần thì dùng để bình ổn kinh tế vĩ mô không? Hay khi cần bình ổn kinh tế vĩ mô, chúng ta chỉ nên áp dụng những chính sách, công cụ khác?
 
Có ý kiến cho rằng, trong thời gian nào đó, ít nhất là trong ngắn hạn và trung hạn, cũng có thể nhìn nhận vai trò nòng cốt của DNNN, tập đoàn, nhưng giới hạn trong một số lĩnh vực nhất định, chẳng hạn như an ninh, quốc phòng,... Hơn nữa, DNNN còn đầu tư vào lĩnh vực kinh doanh đòi hỏi vốn lớn mà các thành phần kinh tế khác không đủ sức đầu tư, do đó mà DNNN lại càng có vai trò quan trọng. Việc đánh giá vai trò quan trọng của kinh tế nhà nước không chỉ dựa vào sự lời lỗ trước mắt mà phải tính đến hiệu quả kinh tế lâu dài. 
 
Tuy nhiên, cần khẳng định sự tồn tại của DNNN là một tất yếu khách quan. Để DNNN phát huy vai trò chủ đạo của mình, đòi hỏi Nhà nước phải có chính sách quản lý thích hợp đối với DNNN. Tuy nhiên cũng phải tôn trọng quy luật kinh tế khách quan, để các DNNN không là gánh nặng cho Nhà nước về kinh tế thì kinh tế nhà nước phải được sắp xếp lại cho hợp lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.
Câu chuyện tái cấu trúc 
 
Vai trò của kinh tế nhà nước là không thể phủ nhận
 
Theo TS Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu và Quản lý Kinh tế trung ương (CIEM): Cần làm rõ vai trò của DNNN ở những lĩnh vực nào và quan trọng đến mức độ nào. Ở Việt Nam bắt đầu từ những năm 2000 đã hình thành tư tưởng về tập đoàn, thậm chí còn trước đó, khi vào đầu những năm 90 ra đời các tổng công ty 91 (ra đời theo Quyết định 91 của Chính phủ). Ý tưởng này gắn với việc muốn khẳng định vai trò của kinh tế nhà nước, và quan trọng hơn những người chủ trương việc này có ý nghĩ là muốn làm ăn lớn thì chỉ DNNN, hay nói rõ là tổng công ty lớn, hay tập đoàn, mới đủ sức làm được, nhất là trong khía cạnh hội nhập. Đó là còn chưa nói tới một điều quan trọng khác là hy vọng các DNNN lớn, các tập đoàn sẽ “đi đầu”, “dẫn dắt” về hiệu quả, công nghệ, trình độ quản lý... 
 
Theo ông Thành, hy vọng thì lớn, song ngay từ đầu, chúng ta cũng tính tới rủi ro nên mới làm thí điểm. Tức là chọn 2-3 DNNN lớn để làm trước, rồi giám sát, tổng kết kinh nghiệm, sau đó, nếu hay, thì mới mở rộng ra, và như vậy có sai, tổn thất cũng nhỏ hơn rất nhiều. Ngay cả bây giờ nhiều số liệu, tình hình tập đoàn chúng ta nắm cũng không phải là đúng, và đầy đủ. Cùng với việc gia nhập WTO, với sức ép hội nhập với thế giới ngày càng mạnh hơn, cùng một lúc hay với lộ trình ngắn hơn, mô hình tăng trưởng của Việt Nam cùng với những động lực của nó đã phát triển “tới hạn”, với những bộc lộ căn bản nhất là yếu kém và lãng phí nguồn lực. Và trong cái “tới hạn” đó, DNNN, nhất là tập đoàn, lại càng bộc lộ những hạn chế. Và đặc biệt khả năng của DNNN còn yếu trong việc chống đỡ với những cơn bão trong nước và thế giới về môi trường kinh doanh, khủng hoảng toàn cầu, dẫn tới khủng hoảng thị trường nước ngoài, bất ổn vĩ mô trong nước. Vì vậy, đây là thời điểm phải tiến hành tái cơ cấu khu vực DNNN, các tập đoàn. 
 
Tái cấu trúc sẽ mang đến sức mạnh cho DNNN
 
Trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, tập đoàn, theo ông Thành, chúng ta phải bằng mọi giá tránh cái “vết xe đổ” là đánh đổi tăng trưởng bằng bất ổn kinh tế vĩ mô. Ổn định kinh tế vĩ mô không chỉ là câu chuyện ngắn hạn, mà nó là tiền đề cho phân bổ hiệu quả nguồn lực - đó cũng là bản chất của tái cấu trúc kinh tế, trong đó có tập đoàn, DNNN. Những yếu tố quan trọng nhất liên quan đến ổn định/bất ổn kinh tế vĩ mô là chính sách vĩ mô như chính sách tiền tệ, tài khóa, mức độ lành mạnh của hệ thống tài chính, ngân hàng, điều rất phụ thuộc vào khả năng điều tiết, giám sát tài chính chứ không nằm ở việc sử dụng “công cụ doanh nghiệp, tập đoàn”.
 
Theo ông  Thành, tái cơ cấu DNNN, tập đoàn cũng là thu nhỏ vai trò vốn và sở hữu nhà nước. Tái cấu trúc DNNN, tập đoàn nằm trong tổng thể là “tái cơ cấu nền kinh tế”. Nhà nước tính toán làm sao để đồng vốn đầu tư trong xã hội nằm vào những lĩnh vực làm ăn có hiệu quả hơn, rồi công việc cổ phần hóa đến đâu để cho tư nhân tham gia vào có lợi hơn... Chúng ta có thể làm được điều này với các DNNN nhỏ. Nhưng, cho đến nay, với các tập đoàn, tổng công ty lớn, thì khó khăn hơn. Và, bây giờ, chúng ta phải thu hẹp vai trò của Nhà nước trong các tập đoàn kinh tế. Theo lộ trình, đến năm 2020 số lượng tập đoàn nhà nước sở hữu 100%, hoặc chi phối chỉ đếm trên đầu ngón tay.
 
Về băn khoăn, liệu có chuyện chuyển từ độc quyền nhà nước sang độc quyền tư nhân không, trong tái cơ cấu tập đoàn, ông Thành cho rằng chúng ta phải tránh bài học này từ kinh nghiệm một số nền kinh tế chuyển đổi khác. Hơn nữa, đây là vấn đề rất tổng thể, động chạm đến nhiều người, nhóm lợi ích, và nhiều nguồn lực, lại liên quan đến đổi mới tư duy phát triển và cải cách, ý chí chính trị, chương trình hành động, và kế hoạch triển khai. Cho nên, bằng mọi giá phải cải thiện và giữ cho được môi trường cạnh tranh trong nền kinh tế. Vấn đề minh bạch lại được nhấn mạnh một lần nữa. Chẳng hạn, chúng ta phải chống lại sở hữu chéo, bởi vì nó sẽ gây ra những phức tạp không cần thiết. Chỉ có như vậy, tái cấu trúc nền kinh tế, tập đoàn, DNNN mới hiện thực hóa. 
 
Bảo Nam
Thích và chia sẻ bài này trên:Facebook

Liên kết tài trợ