BLHS hiện hành: Mâu thuẫn trong quy định tuổi chịu TNHS và người đã thành niên

13/4/2012 10:59

Một số quy định trong điều luật của phần chung và phần các tội phạm của BLHS hiện hành về vấn đề “tuổi chịu trách nhiệm hình sự” và “người đã thành niên” đang là vướng mắc không nhỏ cho các cơ quan tiến hành tố tụng bởi sự quy định không rõ ràng, mâu thuẫn trong các điều luật.


Tuổi chịu trách nhiệm hình sự


Tuổi chịu trách nhiệm hình sự (TNHS) mặc dù không được ghi nhận chính thức dưới góc độ lập pháp là một đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản của tội phạm trong Điều 8 BLHS tuy nhiên, dấu hiệu này lại có ý nghĩa rất quan trọng trong việc làm sáng tỏ TNHS của người phạm tội, cũng như là dấu hiệu không thể thiếu trong yếu tố chủ thể của tội phạm bên cạnh dấu hiệu “năng lực TNHS”. Ngoài ra, độ tuổi chịu TNHS cũng là một vấn đề cần làm rõ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Điều 12 BLHS về “Tuổi chịu TNHS” quy định:


“1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu TNHS về mọi tội phạm;
2. Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu TNHS về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”.

Phiên toà xét xử vụ án Lê Văn Luyện phạm tội giết người, cướp tài sản xảy ra ở phố Sàn, Lục Nam, Bắc Giang tháng 1-2012 (Ảnh minh hoạ)

Như vậy, việc các nhà làm luật Việt Nam quy định độ tuổi chịu TNHS trong BLHS theo hai mức (từ đủ 14 đến dưới 16 và từ đủ 16 tuổi trở lên) như vậy là dựa trên một số căn cứ chính: Dựa vào các đặc điểm tâm - sinh lý, thể chất, khả năng nhận thức của người chưa thành niên ở Việt Nam. Dựa trên cơ sở tổng kết thực tiễn đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm nói chung, phòng ngừa và chống tội phạm do người chưa thành niên thực hiện nói riêng ở nước ta; qua kết quả của nhiều công trình, dự án, khảo sát khoa học về Luật Hình sự, tội phạm học, điều tra hình sự, tâm lý học, giáo dục học; v.v... Căn cứ vào chính sách hình sự của Nhà nước, đường lối xử lý tội phạm do người chưa thành niên thực hiện và người phạm tội là người chưa thành niên. Dựa vào các điều kiện kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội, lịch sử - truyền thống của đất nước và có sự tham khảo, nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự nước ngoài


Ngoài ra, để bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, trước đây Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 5-1-1986 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLHS năm 1985 cũng quy định rõ việc xác định tuổi của bị cáo như sau: Cách tính tuổi do luật quy định là “đủ 14 tuổi”, hoặc “đủ 16 tuổi”, tức là tính theo tuổi tròn. Ví dụ: sinh 1-1-1975 thì đến 1-1-1989 mới đủ 14 tuổi. Trong trường hợp không có điều kiện xác định được chính xác ngày sinh thì tính ngày sinh theo ngày cuối cùng của tháng sinh và nếu cũng không có điều kiện xác định chính xác tháng sinh thì xác định ngày sinh là 31-12 của năm sinh.

Cần sửa đổi bổ sung cho phù hợp


Như vậy, căn cứ vào nội dung Điều 12 Bộ luật Hình sự về “Tuổi chịu trách nhiệm hình sự” cho thấy một vấn đề cần sửa đổi, bổ sung đó là sự chưa thống nhất giữa quy định của điều luật này với nội dung của Phần các tội phạm trong Bộ luật Hình sự. Theo khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự thì: “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm...”. Tuy nhiên, giữa các quy định của Phần các tội phạm Bộ luật Hình sự và quy định về độ tuổi đã nêu tại Phần chung còn chưa thống nhất. Ví dụ: Khoản 1 Điều 12 quy định như vậy, trong khi đó khoản 1 Điều 115 (Tội giao cấu với trẻ em) lại quy định:


“1. Người nào đã thành niên mà giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm...”. Như vậy, nếu một người là 17 tuổi mà giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự (khoản 1 Điều 115 vì điều luật này quy định chủ thể phải là người “đã thành niên”), trong khi đó nếu theo khoản 1 Điều 12 thì người này lại phải chịu trách nhiệm hình sự, vì các nhà làm luật đã quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, đồng thời “mọi tội phạm” là bất kỳ tội phạm nào được quy định trong Phần các tội phạm của Bộ luật (trong đó có cả tội giao cấu với trẻ em). Theo tôi, để hoàn thiện Bộ luật Hình sự thì khoản 1 Điều 12 phải được sửa đổi, bổ sung thành: Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp điều luật trong Phần các tội phạm Bộ luật Hình sự có quy định khác.

TS. Trịnh Tiến Việt

congly.com.vn