Hướng dẫn áp dụng quy định của BLHS về một số tội phạm trong lĩnh vực CNTT và viễn thông

01/12/2012 09:25 UTC+7

Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Thông tin và Truyền thông, VKSNDTC, TANDTC vừa ban hành Thông tư liên tịch số 10/2012 hướng dẫn áp dụng quy định của BLHS về một số tội phạm trong lĩnh vực CNTT và viễn thông.

Thông tư liên tịch số 10/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BTT&TT-VKSNDTC-TANDTC (sau đây viết tắt là Thông tư liên tịch số 10/2012) có 3 chương, 13 điều. Thông tư này hướng dẫn xử lý các tội phạm quy định tại Điều 224, 225, 226, 226a, 226b thuộc Chương XIX của BLHS hiện hành.

Các tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông có nhiều thuật ngữ chuyên ngành. Để hiểu thống nhất và đúng các thuật ngữ chuyên ngành trong Thông tư liên tịch số 10/2012 có Điều 2 là điều luật giải thích từ ngữ. Cụ thể là: Tại khoản 1 Điều 224 BLHS có cụm từ "chương trình tin học có tính năng gây hại", được giải thích tại khoản 1 Điều 2 trong Thông tư liên tịch số 10/2012 như sau: "Chương trình tin học có tính năng gây hại là chương trình tự động hóa xử lý thông tin, gây ra hoạt động không bình thường cho thiết bị số hoặc sao chép, sửa đổi, xóa bỏ thông tin lưu trữ trong thiết bị số".

 

 

Ảnh minh họa

 

Hoặc là tại khoản 1 Điều 226a, BLHS có quy định: "Người nào cố ý vượt quá cảnh báo, mã truy cập, tường lửa, sử dụng quyền quản trị của người khác… thì bị phạt…" nhưng cảnh báo, mã truy cập, tường lửa, quyền quản trị máy tính, mạng viễn thông, mạng internet là gì thì không phải người nào cũng biết. Tại Điều 2 trong Thông tư liên tịch số 10/2012 giải thích các cụm từ này như sau:

 

- Cảnh báo là thông báo không cho phép người không có thẩm quyền truy cập vào cơ sở dữ liệu.

 

- Mã truy cập là điều kiện bắt buộc đáp ứng một tiêu chí chuẩn nhất định trước khi sử dụng, truy cập tới thiết bị, nội dung dữ liệu được bảo vệ.

 

- Tường lửa là tập hợp các thành phần hoặc một hệ thống các trang thiết bị phần mềm hoặc phần cứng được đặt giữa hai hoặc nhiều mạng nhằm kiểm soát tất cả các kết nối từ bên trong ra bên ngoài mạng và ngược lại, đồng thời ngăn chặn việc xâm nhập, kết nối trái phép.

 

- Quyền quản trị mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet là quyền quản lý, vận hành, khai thác và duy trì hoạt động ổn định hệ thống mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet của cá nhân, tổ chức.

 

Điều 2 trong Thông tư liên tịch số 10/2012 còn giải thích nhiều cụm từ thuật ngữ chuyên ngành có quy định tại các Điều 224, 225, 226, 226a, 226b của BLHS.

 

Sự giải thích từ ngữ này giúp các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự và người tiến hành tố tụng tại phiên tòa áp dụng đúng đắn và thống nhất pháp luật và trong trường hợp có ý kiến khác nhau về nhận thức điều luật thì căn cứ vào Điều 2 trong Thông tư liên tịch số 10/2012 để giải đáp ý kiến khác nhau.

 

Về tình tiết là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt như "gây hậu quả nghiêm trọng", "gây hậu quả rất nghiêm trọng", "gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" cũng được hướng dẫn tại Điều 3 trong Thông tư liên tịch số 10/2012.

 

Việc xác định hậu quả là thiệt hại về tài sản để coi là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt không được căn cứ vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Vì giá trị tài sản bị chiếm đoạt đã được quy định thành tình tiết định khung hình phạt riêng biệt.

 

Ví dụ: trong khoản 2 Điều 226b có quy định giá trị tài sản là tình tiết tăng nặng trong khung hình phạt này. Tại điểm d khoản 2 Điều 226b BLHS quy định: "Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng".

 

Còn hậu quả phải là thiệt hại về tài sản xảy ra ngoài giá trị tài sản bị chiếm đoạt. Ví dụ A truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của B tại một ngân hàng, chiếm đoạt của B 10 triệu đồng. Quá trình A truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của B để chiếm đoạt tiền của B đã làm hệ thống mạng của ngân hàng bị tổn hại, ngân hàng phải khắc phục sự cố này hết 50 triệu đồng. Trường hợp này xác định tài sản bị A chiếm đoạt là 10 triệu đồng, còn hậu quả thiệt hại do hành vi của A gây ra là 50 triệu đồng và như vậy là: giá trị tài sản bị chiếm đoạt là tình tiết xác định khung hình phạt, còn hậu quả thiệt hại là tình tiết để định tội.

 

Ví dụ 1: Khoản 1 Điều 226 quy định "Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây… gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt…" Trường hợp này, hậu quả thiệt hại là tình tiết định tội.

 

Ví dụ 2: Tại điểm d khoản 2 Điều 226a quy định "gây hiệu quả nghiêm trọng". Trường hợp này, hậu quả thiệt hại là tình tiết định khung hình phạt.

 

Trong Thông tư cũng hướng dẫn thiệt hại về tài sản do tội phạm gây ra bao gồm thiệt hại trực tiếp và thiệt hại gián tiếp. Thiệt hại trực tiếp là thiệt hại do hành vi phạm tội trực tiếp gây ra bao gồm thiệt hại về phần mềm, phần cứng, thiết bị số… Còn thiệt hại gián tiếp là thiệt hại thuộc về hệ quả của thiệt hại trực tiếp. Ví dụ A phát tán vi rút làm cho mạng máy tính điều hành sản xuất của Công ty M ngừng hoạt động trong thời gian 2 giờ. Công ty M khắc phục sự cố của mạng máy tính trở lại bình thường hết 10 triệu đồng. Do mạng máy tính ngừng hoạt động 2 giờ nên sản xuất của Công ty M bị ngừng trong 2 giờ làm thiệt hại 200 triệu đồng. Trường hợp này thiệt hại trực tiếp là 10 triệu đồng, thiệt hại gián tiếp 200 triệu đồng. Tổng cộng thiệt hại là 210 triệu đồng.

 

Về người bị hại đối với một số tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông cũng được hướng dẫn tại Điều 4 trong Thông tư liên tịch số 10/2012. Người bị hại đối với một số tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông có khác với một số tội phạm thông thường khác ở chỗ: người phạm tội và người bị hại không tiếp xúc trực tiếp với nhau mà chỉ thông qua mạng internet, mạng viễn thông nên thông thường người bị hại không hợp tác với cơ quan điều tra, với lý do là không muốn lộ danh tính và số tiền bị thiệt hại. Loại tội phạm này có nhiều người bị hại sống ở nước ngoài nên việc xác định họ tên, nơi cư trú của người bị hại là có khó khăn.

 

Tuy nhiên, việc kết luận điều tra có đủ căn cứ để xác định được bị can, bị cáo đã thực hiện hành vi phạm tội và gây ra thiệt hại thì việc không xác định được người bị hại hoặc xác định không đủ số người bị hại cũng không làm ảnh hưởng đến việc xác định bản chất của vụ án.

 

Nắm vững các hướng dẫn trong Thông tư liên tịch số 10/2012 thì việc xét xử các tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và viễn thông có kết quả tốt.

Đỗ Văn Chỉnh

Thích và chia sẻ bài này trên:Facebook