Trên bản mới Quỳnh Phiêng

Cách đây vài năm, hàng chục nghìn hộ dân cư trú tại khu vực thượng nguồn sông Đà thuộc tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu đã thực hiện một cuộc đại di dân vì dòng điện tương lai của đất nước.

Vào những ngày này, chúng tôi đã có dịp chứng kiến và ghi nhận về cuộc sống mới của một trong số hàng trăm bản làng trong cuộc đại di dân ấy.

Gian nan những ngày đầu

Từ trung tâm xã Loóng Phiêng, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La, chúng tôi vượt  quãng đường gần chục ki-lô-mét gập ghềnh sỏi đá để đến với bản Quỳnh Phiêng. Tháng 12-2007, mới đầu có 51 hộ, 241 khẩu, nay đã tăng lên 58 hộ, 258 khẩu, 2 dân tộc sống chủ yếu là Thái và Xinhmun đã di dân lên khu tái định cư Loóng Phiêng theo chủ trương giải phóng lòng hồ thủy điện Sơn La. Trong cảnh sắc giao hòa của núi rừng, những ngôi nhà sàn được thiết kế theo một mẫu thống nhất nằm trong từng khu vườn đã xanh màu rau trái khiến chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước sự khang trang của bản làng.

Bà Liêm Thị Sao, năm nay đã trên 80 tuổi đưa chúng tôi đi một vòng tham quan căn nhà của bà.  Mấy năm trước, bà cùng con cháu phải rời bản làng mà bà đã sống gần trọn đời người để đến quê hương mới với biết bao day dứt trong lòng. Bà bảo, ngôi nhà mới ở khu tái định cư khang trang hơn, kiên cố hơn ngôi nhà trước đây của bà rất nhiều song lại mất đi những nét riêng của dân tộc Thái. Nhà sàn không còn hai cầu thang bằng cây gỗ có bảy bậc và chín bậc nữa. Nhưng biết làm sao được, nếu vẫn cứ ở bản cũ, đến bao giờ gia đình bà mới làm nổi ngôi nhà to đẹp như thế này. Bà già rồi, cũng không còn sức để làm ruộng nữa nên chỉ động viên con cháu chăm chỉ vỡ hoang trồng ngô, sắn, nuôi con lợn, con gà để phát triển kinh tế gia đình. Mai này khi trăm tuổi, bà muốn được nằm trên ngọn đồi phía sau nhà để được gần con cháu.

Một góc bản mới Quỳnh Phiêng

Về bản mới, người dân Quỳnh Phiêng phải đối mặt hàng loạt sự thay đổi từ tập quán làm ăn, sinh sống đến cả thói quen canh tác. Quê hương cũ của bà con ở vùng thấp, lại gần khu vực thượng nguồn sông Đà nên rất thuận lợi cho sinh hoạt và trồng cấy lúa nước, đánh bắt thủy sản. Di chuyển đến vùng đất cao hơn, nguồn nước khó khăn, đất canh tác hạn chế đã ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống và sinh hoạt của bà con, từ đó dẫn đến những thay đổi căn bản. Đời sống của cả bản còn gặp nhiều khó khăn, do chưa thích nghi được môi trường sống, các hộ thiếu nước sinh hoạt, quĩ đất ít, thiếu đất làm thuê khiến nhân dân muốn quay trở lại nơi cũ làm ăn bên vùng sông nước, bằng sự giúp đỡ tận tình của cán bộ, và chiến sĩ bộ đội biên phòng tỉnh Sơn La nên bà con đã yên tâm ở lại xây dựng quê hương mới.

Đầu tiên là việc dựng lại nhà, các gia đình mất 1- 2 tháng mới dựng xong, gỗ vận chuyển từ quê nhà ra, ban chỉ huy xã cũng giúp đỡ bản việc lắp đặt ống nước để đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho bà con. Bản cũng đã trồng ngô, chăn nuôi cải thiện đời sống hàng ngày, bán cho các doanh nghiệp.

Đặc biệt các bản tái định cư đã chủ động học hỏi cách làm ăn của người dân địa phương như cách thầu đất, cách gieo trồng các giống hạt, biết thâm canh tăng vụ, tăng năng suất hay dự phòng thức ăn, chống rét cho đàn gia súc, gia cầm khi thời tiết lạnh, sử dụng chăn nuôi có hiệu quả.

Sức sống mới đang về với Quỳnh Phiêng

Trưởng bản Lò Văn Thoong cho biết, khi lên đến đây bà con được chính quyền xã Loóng Phiêng và nhân dân địa phương hết sức tạo điều kiện. Nếu như những năm trước, 51 hộ dân nơi đây đều phải sống nhờ vào nguồn cứu trợ của nhà nước thì đến nay, dân bản Quỳnh Phiêng đều đã ổn định, cơ bản tự túc được lương thực, hoa màu và hoàn toàn không cần đến trợ cấp. Có năm Quỳnh Phiêng được mùa ngô, tư thương mua với giá khá cao, bà con kiếm được một khoản tiền lớn để lo sắm Tết. Tết về, cả bản lại cùng ngồi bên nhau uống rượu, múa xòe và cúng cha Trời mẹ Đất, cầu năm mới mưa thuận gió hòa, bản làng no đủ.

Được biết, cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế đều được chuẩn bị chu đáo trước khi bà con di dân đến nên đã giúp cho đời sống dân sinh của Quỳnh Phiêng được nâng cao hơn trước. Hiện nay, cả bản đã có 59ha đất canh tác và nhiều đồi trọc được cải tạo để trồng xen canh các loại cây ngắn ngày. Hiện nay, bình quân thu nhập mỗi hộ gia đình từ 15 - 20 triệu đồng và có hộ gia đình thu nhập lên tới 30 - 40 triệu đồng/năm. Điển hình như gia đình bà Loòng Thị Món, 57 tuổi nhờ sự tảo tần, chịu khó và kinh nghiệm trước đây, đến nay, nhà bà đã khai khẩn trên 3ha đất để trồng các loại cây nông sản.

Tết được mùa, người Quỳnh Phiêng còn tổ chức Lễ hội gội đầu
 

Gia đình ông Thoỏng cũng là một trong số các gia đình làm ăn, sản xuất giỏi của bản. Trong gia đình ông, lúc nào cũng nuôi ít nhất 7-8 con lợn, gieo trồng 80kg cân giống nên đời sống từng bước giảm kể đói nghèo. Mấy năm gần đây, lễ tết của các gia đình trong bản cũng được đầy đủ, mổ trâu bò ăn mừng, làm xôi 7 màu để cầu chúc 1 năm làm ăn phát đạt và ăn mừng cả năm đã lam lũ gặt hái được mùa bội thu.

Bản làng đang từng ngày thay da đổi thịt, được đánh giá là một trong những bản làng tái định cư thích nghi nhanh, làm ăn giỏi của vùng. Tuy vẫn còn gặp một số khó khăn nhưng mỗi hộ dân tái định cư đã góp phần làm cho công trình thủy điện Sơn La hoàn thành đúng tiến độ đề ra, đưa điện về khắp các thôn xóm, bản làng trên cả nước.

Bên chum rượu cần ở bản mới Quỳnh Phiêng

Ông Tòng Văn Tối, Bí thư bản Quỳnh Phiêng thì nhận định rằng, sự thay đổi đang diễn ra hàng ngày ở từng căn nhà trong bản. Ông cũng rất tự tin về tương lai của người dân Quỳnh Phiêng bởi bà con nơi đây, sau nhưng vất vả lo toan miếng cơm manh áo trong những ngày đầu về bản mới, nay đã biết bảo nhau cùng xây dựng hương ướccủa bản, trong đó nhấn mạnh yếu tố bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của dân tộc Thái, quyết không để bị mai một.

Đến Quỳnh Phiêng hôm nay, ta sẽ thấy tiếng trẻ học bài vang vang trên lớp, tiếng máy xay rộn ràng, tiếng người í ới gọi nhau lên nương... Tất cả như những nốt nhạc vui của bài ca cuộc sống. Dù còn nhiều gian khó, nhưng họ đã và đang trở thành một phần không thể tách rời của xã Loóng Phiêng, huyện Yên Châu.

Những đôi trai gái yêu nhau đã thành đôi trên bản mới, những đứa trẻ rồi đây sẽ được sinh ra nơi đầu sàn, những yêu thương, hạnh phúc sẽ luôn được sẻ chia, trao gửi bên bếp lửa bập bùng, và cả những người già sẽ gửi thân nơi đất mới để hồn về theo tiên tổ... Không lâu nữa đâu, những đứa trẻ mà chúng tôi gặp hôm nay sẽ tự hào mà nói với bạn bè nơi xa rằng, chúng tôi có hai quê: Quê hương cũ của tôi đang nằm dưới lòng hồ thủy điện lớn nhất Đông Nam Á - thủy điện Sơn La, còn quê mới là đây, bản Quỳnh Phiêng.

Vân Phạm