Tầm quan trọng của án lệ trong hoạt động xét xử

24/10/2013 21:38 UTC+7
Congly.vn - Trong phiên Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 (Dự thảo) ngày 23/10, các nội dung như tổ chức chính quyền địa phương và các hoạt động của Tòa án… đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đại biểu.
Qua phân tích, đánh giá của các đại biểu thấy rằng, án lệ có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án hiện nay.
 
Quy định về chính quyền địa phương: Chưa ngã ngũ
 
Theo quy định tại Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 (Dự thảo): “Chính quyền địa phương tổ chức ở các đơn vị hành chính của đất nước, phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. HĐND, UBND được thành lập để thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương trong phạm vi được phân cấp, phân quyền do luật định"…
 
ĐB Nguyễn Đình Quyền (Hà Nội) cho rằng: Nếu quy định chính quyền địa phương bao gồm HĐND, UBND là sai với nguyên lý, sai với mô hình tổ chức bộ máy hiện tại. Trên thực tế, chúng ta không tổ chức mô hình chính quyền liên bang nên không thể có chính quyền Trung ương và chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, quyền lực Nhà nước là thống nhất mà Quốc hội là đại diện. Vì vậy, HĐND, UBND tổ chức ở các đơn vị hành chính, được thành lập để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp của luật định. 
 
Một số ý kiến khác thì cho rằng, nhiệm vụ của chính quyền địa phương quy định như Dự thảo là chưa rõ. Có thể do chưa có tổng kết thực tiễn nên thể hiện còn lúng túng nên cần có sự đầu tư một cách thích đáng để điều chỉnh thêm để có thể thông qua tại kỳ họp này.
 
ĐB Trần Du Lịch
 
Còn theo đại biểu Trần Du Lịch (TP Hồ Chí Minh), trong Dự thảo chưa mạnh dạn thể hiện nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền được phân cấp, trong khi đây là nguyên tắc “cứng” của chính quyền địa phương. Hơn nữa, cũng chưa rõ ràng việc trong tương lai, chỗ nào tổ chức chính quyền địa phương, chỗ nào chỉ cần Ủy ban hành chính, vì vậy cần phải bổ sung những nội dung này.
 
Một nội dung nữa được quan tâm tại chương này là tổ chức HĐND các cấp, nhiều ý kiến đề nghị quy định cụ thể trong Hiến pháp nội dung này vì hiện tại đang có 10 tỉnh thí điểm không tổ chức HĐND nhưng hiện nay chưa có tổng kết.  
 
ĐB Hồ Thanh Thủy (Vĩnh Phúc) băn khoăn: Điều 114 của Dự thảo vẫn "bỏ ngỏ" chính quyền địa phương, nơi có HĐND, nơi không có. Đến giờ, chúng ta vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau như vậy sẽ rất khó khăn cho việc sửa đổi Luật Tổ chức HĐND và UBND.
 
Ngoài ra, nhiều đại biểu cho rằng, chúng ta thực hiện thí điểm bỏ HĐND đã có nhiều ý kiến khác nhau, giờ chính quyền địa phương là cơ chế quản lý mới, mạnh, đặc thù, nhiều quyền hơn so với HĐND, sẽ dễ sinh ra sự so sánh, đơn vị nào cũng muốn chuyển thành chính quyền địa phương. 
 
Án lệ đặc biệt quan trọng
 
Chương VIII của Dự thảo quy định về TAND và một số điều khoản khác liên quan đến công tác xét xử của Tòa án cũng nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đại biểu.
 
Theo ĐB Đặng Công Lý (Bình Định), dự thảo Hiến pháp 1992 sửa đổi có nhiều điểm mới, phù hợp với đường lối chính sách và chủ trương của Đảng và Nhà nước theo định hướng Nhà nước pháp quyền XHCN, đẩy mạnh việc cải cách tư pháp theo tinh thần NQ số 49 đã đề ra. Tuy nhiên, mấu chốt tạo sự đổi mới cũng như yêu cầu công tác xét xử đặt ra hiện nay là việc ban hành án lệ, cần được bổ sung vào Dự thảo.
 
Cụ thể, tại khoản 3 Điều 104 quy định: “TANDTC thực hiện việc tổng kết thực tiễn xét xử, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử...”, cần bổ sung thêm thẩm quyền “phát triển án lệ” của TANDTC vào dự thảo. Đây là quy định rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng xét xử và việc áp dụng thống nhất pháp luật trong hoạt động của TAND các cấp theo tinh thần NQ số 49 của Bộ Chính trị đã đề ra.
 
ĐB Đặng Công Lý 
 
Ông Lý cũng chỉ ra với một vụ việc cụ thể chứa đựng vấn đề, sự kiện pháp lý thì việc chỉ ra nguyên tắc hoặc quy phạm pháp luật cần áp dụng vụ việc đó trở thành chuẩn mực cho các vụ án tương tự là điều cần thiết. Hơn nữa, hiện nay hệ thống pháp luật của nước ta đang trong quá trình hoàn thiện nên có nhiều vấn đề bất cập trên thực tế, mâu thuẫn chồng chéo mà chưa có sự điều chỉnh kịp thời của cơ quan có thẩm quyền. Cùng với đó là việc chậm ban hành các văn bản hướng dẫn hiện nay nên những tình huống pháp lý phát sinh trên thực tế cần có sự điều chỉnh kịp thời để áp dụng. 
 
Hiện nay, mặc dù TANDTC quan tâm huy động mọi nguồn lực ban hành các Nghị quyết của HĐTP nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu do số lượng văn bản được giao hướng dẫn quá nhiều, dẫn đến quy trình xây dựng nghị quyết phải trải qua một thời gian rất dài, nên việc tham khảo các vụ án tương tự sẽ khắc phục được những hạn chế hiện nay trong công tác xét xử. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cũng cho thấy họ rất thành công từ mô hình này.
 
 
ĐB Trần Văn Độ
 
Đồng quan điểm, ĐB Trần Văn Độ (An Giang) cũng đề nghị bổ sung chức năng phát triển án lệ, giải thích luật của TANDTC, vì chức năng này gắn bó chặt chẽ với chức năng xét xử. Cũng theo ông Độ, không có quyền giải thích luật thì không thể áp dụng luật để xét xử được. Hơn nữa, việc phát triển án lệ cũng là một kênh bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật của TANDTC. Đặc thù giải thích luật của Tòa án là thông qua việc xét xử. Chức năng này cũng không loại trừ hay hạn chế thẩm quyền giải thích luật của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Hầu như các quốc gia đều giao cho Tòa án tối cao quyền giải thích luật.
 
ĐB Trần Văn Độ cũng đề nghị bỏ từ “công bằng” trong quy định: “Người bị buộc tội phải được Tòa án xét xử kịp thời, công bằng, công khai” tại khoản 2 Điều 21. Vì Tòa án xét xử từng vụ án cụ thể trên cơ sở pháp luật, không có vụ án nào giống nhau nên không thể so sánh việc công bằng giống nhau với tất cả các vụ án. Về nguyên tắc, Tòa án chỉ bảo đảm công dân bình đẳng trước pháp luật, hơn nữa tại Chương VIII về TAND cũng không quy định nguyên tắc công bằng trong xét xử. 
 
Theo ĐB Trần Văn Độ thì quy định: “Trường hợp xét xử kín theo quy định của luật thì việc tuyên án phải được công khai” của khoản 2 cũng cần phải bỏ. Vì cách tuyên án ở Việt Nam khác với các nước khác trên thế giới và quy định như vậy cũng không phù hợp với mục đích của việc xử kín là bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật đời tư công dân.
 
Nhiều ý kiến khác cũng đề nghị nên thay cụm từ “Tòa án khác” bằng “Tòa cấp dưới” quy định tại khoản 2 Điều 102: “TANDTC thực hiện giám đốc việc xét xử của Tòa án khác” vì: Trong Hiến pháp cũng đã khẳng định TANDTC là cơ quan xét xử cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam, quy định như vậy cũng sẽ phù hợp khi thành lập Tòa án sơ thẩm khu vực. 
 
 
Nhiều ý kiến đồng ý với khoản 7 Điều 70 về việc Quốc hội phê chuẩn Thẩm phán TANDTC. Điều đó thể hiện nguyên tắc kiểm soát việc tổ chức thực hiện quyền lực giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp: Chủ tịch nước giới thiệu, Quốc hội phê chuẩn thành viên cơ quan tư pháp cao nhất. Theo tiến trình cải cách tư pháp, số Thẩm phán TANDTC chỉ còn khoảng 15 người, không phải như hiện nay, với nhiệm kỳ vô thời hạn hoặc là 10 năm...
 
 
Mai Thoa
Thích và chia sẻ bài này trên:Facebook